Con trai tài năng bị lãng quên của Albert Einstein

Bảy năm sau khi bố mẹ kết hôn, Eduard Einstein ra đời, được gọi yêu là "Tete", có nghĩa "bé nhỏ".

14/09/2019  10:53

Eduard Einstein là con út của nhà vật lý lừng danh Albert Einstein và vợ đầu Mileva Maric - người phụ nữ duy nhất học vật lý tại Học viện Bách khoa Zurich. Trước Eduard, Einstein có con gái Lieserl sinh năm 1902 không rõ tung tích và con trai Hans Albert sinh năm 1904. So với người anh hơn 6 tuổi, Eduard được bố yêu quý hơn.

Con trai tai nang bi lang quen cua Albert Einstein

Eduard (trái) bên anh trai Hans Albert. Ảnh: All That's Interesting.

Từ nhỏ, Eduard đã tỏ ra thông minh và có năng khiếu âm nhạc. Cậu tìm thấy niềm vui ở thơ ca, piano, tâm thần học; 6 tuổi đã đọc Shakespeare và sau này đọc hết tác phẩm của Kant, Schopenhauer, Platon. Eduard tôn thờ Sigmund Freud - cha đẻ trường phái Phân tâm học đến mức treo chân dung ông trong phòng ngủ. Cậu nuôi mộng trở thành bác sĩ tâm thần.

Trái ngược với trí tuệ, thể chất Eduard yếu ớt. Cậu thường bỏ lỡ các chuyến đi gia đình do bệnh tật. Năm 1917, ba năm sau khi ly thân với bà Mileva, Albert Einstein viết thư cho đồng nghiệp, bày tỏ lo lắng về con út: "Tôi tuyệt vọng về tình trạng của nó. Thằng bé không thể phát triển toàn diện". 

Năm 1919, Albert chính thức ly dị Mileva. Nhà vật lý đều đặn chu cấp tiền bạc và giữ liên lạc với các con qua thư. Một lần, ông dặn Eduard "hãy đi bộ nhiều để khỏe hơn". Tuy vậy, sự chia ly của bố mẹ để lại tổn thương cho cả Hans Albert lẫn Eduard.

Năm 1929, Eduard tốt nghiệp trường phổ thông chuyên chỉ dành cho học sinh giỏi, sau đó tiếp bước cha mẹ đỗ vào Viện Đa khoa Liên bang Zurich. Thời điểm ấy, Albert đã vô cùng nổi tiếng, đến mức các con thấy áp lực. Trong một buổi tự phân tích tâm lý bản thân, Eduard viết: "Đôi lúc, thật khó khăn khi có người cha như vậy vì bạn sẽ thấy bản thân không quan trọng". Chưa kể, Albert Einstein thể hiện rõ việc không thích tư tưởng của Freud.

Giống bố, Eduard yêu một bạn học hơn tuổi nhưng mối quan hệ không kết thúc tốt đẹp. Sau sự kiện ấy, Eduard suy sụp, thậm chí cố tự tử. Năm 1930, ở tuổi 20, chàng trai trẻ được chẩn đoán tâm thần phân liệt. Năm 1932, Eduard vào Bệnh viện tâm thần Burghölzli ở Zurich, bỏ dở sự nghiệp học hành.

Theo cuốn sách Einstein: His Life and Universe của Walter Isaacson, bệnh tình của con trai "ăn mòn tâm hồn" Albert Einstein. Ông tin rằng Eduard bị truyền gene xấu từ nhà ngoại, không thể can thiệp. Trong tuyệt vọng, Albert tâm sự với bạn: "Đứa con trai tài giỏi của tôi, đứa con mà tôi coi là bản sao của mình, đã bị căn bệnh tâm thần không thể chữa được cướp mất". 

Sau khi phát bệnh, Eduard nói ghét bố. Dù vậy, Albert vẫn dành tình cảm cho con, sẵn sàng thanh toán mọi chi phí điều trị và viết thư trao đổi với con về thơ ca, cuộc sống. Mọi lá thư gửi Eduard của Albert Einstein đều mở đầu bằng "Tete yêu dấu", ký tên "Papa". 

Đầu năm 1933, Albert về Zurich thăm Eduard, cầm theo cây violin của con. Trước đây, họ hay chơi đàn cùng nhau, lấy âm nhạc thể hiện những cảm xúc không thể diễn ra bằng ngôn từ.

Cuộc gặp hôm ấy dường như không suôn sẻ. Ảnh chụp lại cho thấy hai bố con nhà vật lý ngồi cạnh nhau một cách miễn cưỡng. Albert, tay giữ đàn, nhìn đi hướng khác còn Eduard nhìn xuống sách, mặt nhăn nhó.

Con trai tai nang bi lang quen cua Albert Einstein

Albert và Eduard Einstein trong buổi gặp cuối cùng. Ảnh: IAS.

Rời Zurich, Albert không biết rằng mình sẽ không bao giờ gặp con út nữa. Đức Quốc Xã lên nắm quyền, nhà vật lý phải di cư sang Mỹ. Hans Albert cũng đi theo bố.

Albert Einstein cố gắng đưa Eduard đến Mỹ nhưng không thể do tình trạng tâm lý không ổn định của con. Các nhà lịch sử cho rằng những phương pháp điều trị tâm thần thời bấy giờ đã khiến bệnh tình Eduard ngày càng nặng. Hans Albert thì khẳng định em trai bị tổn thương vĩnh viễn về nhận thức và trí nhớ do liệu pháp sốc điện.

Suốt 30 năm, Eduard liên tục ra vào viện tâm thần, Mileva là người chăm sóc chính cho con. Dù được chồng cũ hỗ trợ tài chính từ xa, bà vẫn phải bán nhà để có tiền chi trả viện phí đắt đỏ. Năm 1948, Mileva qua đời, Eduard chuyển hẳn tới Bệnh viện Tâm thần Burghölzli. Albert Einstein, xót xa vì con phải ở một mình không ai kề bên, nói: "Nếu biết trước, tôi đã không để thằng bé đến với cuộc đời này".

Tháng 10/1965, ở tuổi 55, Eduard qua đời vì đột quỵ. Ông được chôn cất ở nghĩa trang Hönggerberg, Zurich. Không lâu trước khi mất, Eduard nói với một nhà báo: "Có người cha thiên tài chẳng có ích gì cho tôi cả".

Người con còn lại của thiên tài Einstein cũng là một nhà khoa học, Hans Albert Einstein, đạt nhiều thành tích như học bổng Guggenheim, giải nghiên cứu từ Hiệp hội Kỹ sư Dân sự Mỹ nhưng không hề có giải Nobel. Thực tế, danh tiếng của Hans Albert mãi mãi không vượt qua được bố. Bernhard Einstein, người con đẻ còn sống duy nhất của Hans Albert, lớn lên trở thành một nhà vật lý, nhận vài bằng sáng chế song vẫn không thể bì với ông nội. Một bài báo trên Forbes năm 2016 nhận định so với người thường, Hans Albert cùng hậu duệ khá thành công nhưng nếu so với Albert Einstein - cha đẻ của thuyết tương đối - họ chẳng thành công chút nào.

Theo Minh Trang / VNexpress.net