Luật bắt buộc đeo khẩu trang có xuất xứ từ đâu?

Trong đại dịch cúm năm 1918, việc không đeo mặt nạ là bất hợp pháp ở một số vùng của nước Mỹ. Còn hiện nay thì như thế nào?

04/04/2020  12:44

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Cảnh sát Seattle-WA với khẩu trang năm 1918)

Khi đại dịch coronavirus mới xuất hiện ở châu Á, người dân trong khu vực đã nhanh chóng đeo khẩu trang, với một số nơi như Đài Loan và Philippines thậm chí đã ban hành luật bắt buộc.

Nhưng ở phương tây, việc áp dụng mặt nạ đã chậm hơn rất nhiều, thậm chí Giám đốc Y tế của Anh, Chris Whitty, còn tuyên bố đeo khẩu trang là không cần thiết!

Rất nhiều người hiểu lầm rằng khẩu trang có xuất xứ nguồn gốc từ Châu Á. Tuy nhiên sự thật lại không phải như vậy!

Nhắc lại đại dịch cúm Tây Ban Nha (Spain Flu) năm 1918, kéo dài từ tháng 1 năm 1918 đến tháng 12 năm 1920 (gần 3 năm) với 1/3 dân số toàn thế giới bị nhiễm bệnh, tương đương khoảng 500 triệu người, với khoảng 50 triệu người chết, trong đó có 500 ngàn người Mỹ. Tại Mỹ, tất cả các biện pháp khả thi phòng chống dịch bệnh được ban hành và áp dụng. Trong đó có cả sắc lệnh bắt buộc người dân phải sử dụng khẩu trang khi ra đường.

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Cảnh sát California với chiếc khầu trang)

Ngày 24/10/1918, chính quyền thành phố San Francisco ban hành một pháp lệnh bắt buộc dân chúng phải mang khẩu trang khi ra đường, nhắm đối phó với đợt bùng phát thứ hai của đại dịch. Pháp lệnh này sau đó trở thành luật và được áp dụng trên toàn liên bang thời bấy giờ. Sau này đeo khẩu trang trở thành một phong trào phổ biến đến mức tạo thành những câu slogan trên đường phố và thậm chí có mặt trong những ca khúc thịnh hành.
Quy định này sau đó được các quốc gia Châu Âu học hỏi và áp dụng.

Ở phía bên kia Đại Tây Dương, Ủy ban Academie de Médicine của Paris đã khuyến nghị tù nhân đeo khẩu trang trong các nhà tù thuộc Pháp vào đầu tháng 11 năm 1918.

Khi việc nhu cầu sử dụng khẩu trang mặt nạ tại Bác Mỹ và Châu Âu đạt đến tốc độ chóng mặt thì vấn đề cung cấp trở nên khó khăn gay gắt.

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Công nhân vệ vinh thành phố New York và khẩu trang)

Thời đó có rất ít các nhà chuyên sản xuất khẩu trang như Công ty Prophylacto ở Chicago. Tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng đến mức các hội đoàn công giáo, các nhóm cộng đồng và các tổ chức hồng thập tự cùng tham gia sản xuất nhằm cung ứng kịp thời cho thị trường.

Sau khi Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc vào ngày 11/11/1918, các nhà sản xuất mặt nạ phòng độc chuyên sản xuất theo đơn đặt hàng của quân đội chuyển sang sản xuất khầu trang phòng cúm.

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Một kho hàng được hoán cải thành trung tâm cách ly dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918)

Tucson, Arizona, ban hành sắc lệnh khẩu trang vào ngày 14 tháng 11 năm 1918. Sắc lệnh này cho phép cho các nhà thuyết giáo, giáo viên, ca sĩ và diễn viên … do điều kiện làm việc có khoảng cách nhất định với khán giả, không cần phải sữ dụng khẩu trang khi hành nghề.

Tất nhiên, vẫn luôn có một số người cố tình “vượt rào”. Trong một trận đấu quyền anh ở California, một bức ảnh thể hiện có tới 50% đàn ông trong khán trường không đeo khẩu trang. Cảnh sát đã phóng to bức ảnh và sử dụng nó để xác định những người không tuân thủ quy định. Có 2 sự lựa chọn cho hình phạt đối với những người vi phạm: một là “tự nguyện” đóng góp cho một quỹ từ thiện giúp đõ những cưu chiến binh và hai là chấp nhận phải đối mặt với việc truy tố ra tòa.

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Bảng thông báo mức quy định đeo khầu trang và mức phạt nếu vi phạm tại Cali năm 1918)

Trong đại dịch cúm năm 1918, có một giai thoại xung quanh việc sử dụng khẩu trang, câu chuyện này thu hút được được sự chú ý của nhiều người.

Câu chuyện bắt đầu từ con tàu chuyên chở hành khách qua lại giữa New York -US và Southampton – UK. Trong chuyến hải hành từ Anh sang Mỹ, tỷ lệ bị lây nhiễm trên tàu lên rất cao. Sau đó, vị truyền trưởng vô tình đọc được lời hướng dẫn sử dụng khẩu trang có xuất sứ từ San Francisco, và ông ta đã quyết định trang bị cho tất cả hành khách trong chuyến trở về Southampston UK. Điều kỳ lạ đã xảy ra là không có bất cứ trường hợp lây nhiễm nào được phát hiện trên chuyến ấy. Tuy nhiên đó cũng chỉ là giai thoại của báo chí và chưa được chứng thực.

Một số câu chuyện đằng sau chiếc khẩu trang phòng dịch:

Trong đại dịch hạch Mãn Châu 1910-1911, các nhà khoa học Trung Quốc, Nga, Mông Cổ và Nhật Bản đã cùng nhau chống lại sự bùng phát của bệnh dịch hạch ở miền bắc Trung Quốc, khẩu trang đã được coi là một phương tiện phòng dịch có hiệu quả nhất.

Luat bat buoc deo khau trang co xuat xu tu dau?

(Các nhân viên y tế Mỹ trong một trung tâm cách ly năm 1918)

Nhà báo khoa học Laura Spinney, tác giả của cuốn sách The Pale Rider: The Spain Flu năm 1918 và How it Changed the World, có lưu ý rằng: “Đối với người Nhật, khẩu trang còn là một cử chỉ lịch sự trong việc bảo vệ người khác tránh khỏi sự lây nhiễm vi trùng. Từ  năm 1918, việc đeo khẩu trang xuất hiện nơi công cộng đã trở nên phổ biến tại Nhật”

Nhưng một thế kỷ sau, chính các quốc gia Châu Á đã áp dụng triệt nhất và trở thành một thói quen sữ dụng khi xuất hiện dịch bệnh. Một phần nguyên nhân phải kể đến là do kinh nghiệm thường phải xuyên đối phó với sự bùng phát của dịch tả, thương hàn và các bệnh truyền nhiễm khác, mà gần đây nhất là dịch SARS năm 2003.

Ngược lại do Mỹ và Châu Âu ít phải đối mặt với sự bùng phát dịch bệnh tương tự như Châu Á, cho nên đã xem thường phương tiện phòng chống lây lan này. Có lẽ con coronavirus sẽ thay đổi lối tư duy này.

Thai Ha Dzung (sưu tầm và dịch)