Hoa Kỳ xét xử số phận di trú của 700.000 "kẻ mộng mơ" thuộc chương trình DACA

Thứ Ba 12/11/2019 giờ địa phương, Tòa án Tối cao xét xử các cuộc tranh luận về số phận của một chính sách di trú ban hành từ thời Obama. Chính sách này bảo vệ khoảng 700.000 người nhập cư trẻ tuổi trái phép được gọi là "Những kẻ mộng mơ" (Dreamers) không bị trục xuất khỏi nước Mỹ.

13/11/2019  07:21

Chương trình này, có tên là DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals) - hay còn được gọi là Chương trình Tạm hoãn (Trục xuất) những người đến Hoa Kỳ bất hợp pháp từ thời thơ ấu, đã ở trong tình trạng lấp lửng hơn hai năm qua kể từ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố chấm dứt vào tháng 9 năm 2017. 

Kể từ đó, DACA đã bị cuốn vào một cuộc chiến pháp lý phức tạp liên quan đến một số tòa án cấp dưới đã ra quyết định giữ nguyên phần lớn luật lệ của chương trình cho đến khi Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết cuối cùng. Trong thời gian này, “Những kẻ mộng mơ” Dreamers có thể gia hạn tình trạng DACA hai năm của họ, nhưng không có người nhập cư mới nào được phép tham gia chương trình nếu trước đó họ không được bảo vệ. 

Vụ việc này được coi là một trong những vụ quan trọng nhất mà Tòa án Tối cao sẽ xét xử trong năm nay và quyết định dự kiến ​​sẽ rơi vào các đảng điển hình; những người được chỉ định của đảng Dân chủ bỏ phiếu để bảo vệ chương trình DACA, còn hầu hết những người được chỉ định của đảng Cộng hòa bỏ phiếu để hủy bỏ chương trình, và Chánh án John Roberts đóng vai trò là một người bỏ phiếu độc lập.

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Nhóm người biểu tình tại Los Angeles, California yêu cầu một đạo luật DREAM Act để thay thế cho DACA vào 17/1/2018. Ảnh: Reuters/Lucy Nicholson

Cùng ngày thứ Ba, Trump đã đăng lên một cái tweet khá kỳ quặc về chương trình, thề sẽ bảo vệ "Những kẻ mộng mơ" Dreamers nếu tòa án bác bỏ chương trình, ngay cả khi ông cáo buộc sai một số người thuộc chương trình DACA là "tội phạm". Những người nhập cư có hồ sơ tội phạm sẽ bị cấm khỏi chương trình.

"Nhiều người thuộc chương trình DACA không còn trẻ nữa, đã khác xa với 'những thiên thần'. Một số là những tên tội phạm rất cứng đầu", Trump tweet. "Dù Tổng thống Obama đã nói rằng ông không có quyền hợp pháp để ký lệnh, nhưng ông vẫn ký. Nếu Tòa án tối cao khắc phục hậu quả, một thỏa thuận sẽ được thực hiện với Dems (Những kẻ mộng mơ) để họ được ở lại!"

Dưới đây là những gì bạn cần biết về chương trình DACA.

Chương trình DACA là gì?

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Một nhóm nhỏ người biểu tình yêu cầu chính phủ liên bang phải có hành động về DACA tại trung tâm thành phố San Diego, California vào ngày 4 tháng 12 năm 2017. Ảnh: Reuters/Mike Blake

Chương trình Tạm hoãn (Trục xuất) những người đến Hoa Kỳ bất hợp pháp từ thời thơ ấu DACA bảo vệ khoảng 690,000 người nhập cư trẻ tuổi trái phép khỏi bị trục xuất bằng cách cung cấp giấy phép gia hạn 2 năm. Chính quyền Obama đã thực hiện chương trình DACA vào năm 2012, sau nhiều nỗ lực để hợp pháp hóa một giải pháp lâu dài cho "những kẻ mộng mơ" đã thất bại tại Quốc hội.

DACA không cấp cho người nhập cư một tình trạng thân phận hợp pháp tại Hoa Kỳ. Nó chỉ cho phép họ làm việc hợp pháp và bảo vệ họ khỏi bị trục xuất miễn là họ không vi phạm những tội lớn.

Những người đăng ký tham gia chương trình chỉ được chấp nhận nếu họ dưới 31 tuổi tính đến ngày 15/6/2012. Họ phải chuyển đến Hoa Kỳ trước khi họ 16 tuổi và sống ở Hoa Kỳ liên tục kể từ năm 2007. Họ cũng được yêu cầu phải tốt nghiệp trung học hoặc lấy bằng GED (chứng chỉ tương đương bằng tốt nghiệp cấp 3 ở Mỹ), hoặc hoàn thành nghĩa vụ quân sự trước đó và không có bất kỳ trọng tội nào hoặc không bị kết án tội gì nghiêm trọng.

Chính quyền Trump tuyên bố ngày 5/9/2017 rằng chương trình DACA sẽ chấm dứt, đồng thời ông gọi chương trình này là hành động vượt quá quyền hành pháp của chính quyền Obama và tuyên bố nó là vi hiến. 

Tòa án tối cao sẽ xét xử những gì?

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Các nhà hoạt động cho quyền nhập cư tham gia một cuộc biểu tình trước Tòa án Tối cao Hoa Kỳ tại Washington, D.C., vào ngày 12/11/2019. Ảnh: MANDEL NGAN/AFP via Getty Images

Không giống như phần lớn các cuộc tranh luận chính trị xung quanh chương trình DACA, chủ yếu tập trung vào việc chính quyền Obama có thẩm quyền tạo ra một chương trình như vậy hay không - cuộc tranh luận diễn ra tại Tòa án Tối cao vào thứ ba 12/11/2019 giờ địa phương xoay quanh việc chính quyền Trump có chứng minh đủ lý lẽ hợp pháp trong việc chấm dứt chương trình này hay không.

Chính quyền Trump đã lập luận rằng DACA là vi hiến và các tòa án sẽ không được tiếp tục thực hiện nó, vì một số tiểu bang bảo thủ đã đe dọa sẽ kiện về chương trình này.

Nhưng một số tòa án cấp thấp hơn đã ra phán quyết rằng lý luận pháp lý của chính quyền Trump không biện minh đủ cho việc chấm dứt DACA. Chẳng hạn, nếu Trump chỉ đơn giản kết thúc chương trình như một vấn đề ưu tiên chính sách, quyết định của ông có thể sẽ chống lại các vụ kiện. Nhưng vì chính quyền đã chọn một lập luận pháp lý cụ thể, các tòa án cấp dưới cho rằng lý luận của nó quá yếu.

Tuy nhiên, các luật sư của Bộ Tư pháp đã tiếp tục lập luận rằng nếu DACA được tạo ra thông qua sắc lệnh của một tổng thống, thì nó cũng có thể bị hủy bỏ bởi sắc lệnh của một tổng thống khác.

Điều gì sẽ xảy ra với Dreamers - "những kẻ mộng mơ"?

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Người biểu tình đi bộ qua Tòa nhà Văn phòng Hart trên Đồi Capitol ở Washington để kêu gọi một dự luật di trú giải quyết cho những Dreamers, những người trẻ tuổi được đưa đến Hoa Kỳ từ khi còn nhỏ. Ảnh: Thomson Reuters

Các luật sư di trú và những người ủng hộ cho chương trình DACA đã tranh cãi trong suốt hai năm qua rằng sự không chắc chắn đối với việc gia hạn DACA chỉ làm tăng thêm sự cấp bách.

Phải mất rất nhiều tháng để chính phủ xử lý việc gia hạn này và điều đó khiến cả người nhận DACA và những người chủ lao động của họ bị chao đảo nếu việc gia hạn không được xử lý đủ nhanh trước khi hết hạn ủy quyền công việc. "Nó sẽ rất bất lợi cho họ vì họ chẳng biết mọi việc sẽ ra sao. Thật khó để các nhà tuyển dụng lên kế hoạch cụ thể.", Theda Fisher, một đối tác tại công ty luật Withers Bergman nói với Business Insider.

"Người nhận DACA đang sống trong một thế giới đầy bất trắc. Nếu họ có khoản vay mua ô tô hoặc thế chấp mua nhà hoặc có gia đình ở đây, họ không chắc liệu có thể thanh toán được các hóa đơn vào cuối năm nay hay không khi ủy quyền công việc của họ hết hạn." 

Hiện tại, họ đang ở trong tình trạng lấp lửng, bấp bênh. 

Các nhà lập pháp cảm thấy thế nào về DACA?

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Tổng thống Trump phát biểu trong cuộc họp với các nhà lập pháp về chính sách nhập cư trong Phòng Nội các của Nhà Trắng hôm thứ Ba, ngày 9/1/2018 tại Washington. Ảnh: Evan Vucci

Các nhà lập pháp ở tất cả các các phe của phổ chính trị đưa ra đồng ý chung rằng những người nhận DACA được đưa đến Mỹ từ bé không phải do lỗi của họ và họ đã lớn lên cùng với người Mỹ, do đó họ không nên bị trục xuất.

Có một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn như Đại diện Steve King của bang Iowa, người đã đưa ra đề xuất rằng những người nhận DACA nên "về nhà" và họ có thể đi tình nguyện cho Quân đoàn Hòa bình ở chính nước của họ.

Steve King và một số nhà bình luận nhập cư cực hữu cũng cho rằng việc cấp bất kỳ hình thức "ân xá" nào cho những người dân thuộc chương trình DACA sẽ tác động tiêu cực đến người lao động Mỹ, đặc biệt là vì những người nhận DACA được giáo dục tương đối tốt, có kỹ năng và cạnh tranh trong lực lượng lao động.

Các nhà kinh tế thì lại nói rằng không có bằng chứng nào cho thấy những người nhận DACA đang lấy đi việc làm một cách có hệ thống từ các người lao động Mỹ.

Nhưng trong chính trị chính thống, cuộc tranh luận không phải là có nên để người nhận DACA ở lại Mỹ hay không, mà là nên cấp loại tình trạng di trú nào cho họ.

Đảng Dân chủ lập luận rằng những người nhận DACA nên có con đường trở thành công dân Mỹ, và do đó, một số lượng lớn dân nhập cư trái phép đến Mỹ lúc còn nhỏ nằm ngoài các thông số về tuổi tác của chương trình DACA hoặc có thể đủ điều kiện tham gia DACA nhưng không nộp đơn cũng nên có con đường trở thành công dân Mỹ.

Một số thành viên đảng Cộng hòa cũng ủng hộ con đường trở thành công dân của những người nhận DACA, nhưng đa số những người bảo thủ khác kiên quyết chỉ cấp giấy phép tạm thời cho người nhận DACA. Các nhà lập pháp sợ rằng nếu cấp quyền công dân cho những người nhận DACA thì sẽ dẫn đến việc họ sẽ bảo lãnh nhập quốc tịch được cho cha mẹ hoặc người thân khác.

Tại sao DACA trở thành một vấn đề tắc nghẽn như vậy?

Hoa Ky xet xu so phan di tru cua 700.000

Tổng thống Trump lắng nghe trong cuộc họp với các nhà lập pháp về chính sách nhập cư trong Phòng Nội các của Nhà Trắng vào ngày 9/1/2018 tại Washington. Ảnh: Evan Vucci

Cuộc tranh luận về việc phải làm gì với những người nhận DACA đã mở ra một “ổ sán” sôi sục liên quan đến vấn đề nhập cư trong suốt 2 năm qua.

Đảng Cộng hòa yêu cầu cải cách DACA cần được kết hợp với các biện pháp an ninh biên giới vì họ sợ rằng việc hợp pháp hóa toàn bộ một nhóm người nhập cư trái phép có thể khuyến khích người khác cố gắng nhập cư bất hợp pháp. Nhưng đảng Cộng hòa và Dân chủ đều không đưa ra đồng ý về những biện pháp cần thực hiện và về số chi phí sẽ được sử dụng.

Một số thành viên đảng Cộng hòa, cũng như Trump, đã yêu cầu cải cách các loại hình nhập cư dựa trên diện gia đình, mà họ gọi là "di cư theo chuỗi".

Những người kiên định bác bỏ nhập cư, bao gồm Sens. Tom Cotton và David Perdue, trước đây đã đề xuất cắt giảm một nửa số nhập cư hợp pháp vào Mỹ, chủ yếu bằng cách giảm khả năng bảo lãnh thị thực cho người thân nước ngoài của công dân Hoa Kỳ và chủ thẻ xanh.

Một cuộc tranh luận lớn về "di cư theo chuỗi" đã diễn ra sau khi kẻ khủng bố tên Akayed Ullah cố gắng đánh bom tự sát trong lối đi ngầm đông đúc ở thành phố New York. Akayed khi đó 27 tuổi, di cư sang Mỹ vào năm 2011 qua diện gia đình bảo lãnh visa.

Chính quyền Trump tuyên bố "di cư theo chuỗi" không tương thích với an ninh quốc gia và yêu cầu Quốc hội loại bỏ các loại thị thực gia đình mở rộng, vì các loại thị thực này đã cho phép "quá nhiều người nguy hiểm, không ổn định tâm lý tiếp cận đất nước chúng ta."

Chương trình xổ số visa đa dạng cũng đã rơi vào số phận tương tự. Chương trình này cấp khoảng 50.000 thị thực cho những người đến từ các quốc gia mà có ít người nhập cư đến Mỹ, từ lâu đã trở thành mục tiêu của những người thành viên kiên định bác bỏ nhập cư như Cotton và Perdue.

Cuộc tranh luận chính trị chính thống đã diễn ra để tranh cãi về việc bác bỏ chương trình này sau một cuộc tấn công khủng bố khác ở New York vào tháng 10/2017, trong đó nghi phạm đã nhận được thị thực đến Mỹ thông qua chương trình xổ số visa những năm trước đó.

Tổng thống Trump yêu cầu xổ số phải được loại bỏ và cáo buộc nước ngoài sử dụng chương trình xổ số visa đa dạng để gửi "những người xấu nhất" của họ đến Mỹ. Yêu cầu này là sai, vì các quốc gia không gửi người nhập cư thông qua chương trình này, mà mọi người tự nộp đơn theo ý định của riêng họ.

Mặc dù hầu hết các nhà lập pháp có thể đồng ý rằng họ cần "làm điều gì đó" về chương trình DACA, nhưng họ vẫn chưa thể đưa ra cách giải quyết cụ thể phần còn lại của cuộc tranh luận về nhập cư như thế nào, và “những kẻ mộng mơ” đã vướng vào một mạng nhện ngày càng rối ren hơn.

Hoài Anh Theo Businessinsider